Our use of Cookies

This site uses only cookies strictly necessary to ensure the site works correctly.

Please read about how we use cookies.

Hide this message

Strictly necessary and non-essential cookies

By clicking accept all cookies, you agree to our use of cookies and to our cookie policy.


We use third-party cookies on this site.

Our use of Cookies

You have accepted necessary cookies only



You can change your cookie settings at any time
Hide this message

VSA and ESA apiaries

Voluntary Sentinel Apiary Programme (VSA)

Scrapping an Insert Board


The voluntary sentinel apiary programme was set up in 2010 in England and Wales as part of the response to a decision to give more priority to exotic pest surveillance.

The scheme relies on voluntary participation by beekeepers who are asked to monitor their colonies for exotic pests and submit two samples of floor scrapings/hive debris during the active season using equipment and materials provided by the National Bee Unit. Small hive beetle traps are also made available. All equipment and postage costs are supplied at no cost to the participating beekeeper.

The decision to use voluntary participation by beekeepers was taken to improve beekeeper engagement and awareness of exotic pests and provide an additional layer of surveillance.

The programme has continued to date in much the same format and each region now has at least 15 VSAs close to exotic pest risk points.

The programme is targeted towards detecting the statutory exotic pests Small hive beetle and the tropilaelaps spp. mite. However, monitoring for Asian hornet is also undertaken by some VSAs in high-risk areas. For general Asian hornet monitoring the use of killing traps which drown insects that enter is discouraged. If VSA beekeepers can make a commitment to check traps every day to release by-catch they are encouraged to monitor for Asian hornet as part of the programme.

Some VSA participants (mainly in the South and South East) situated in areas where Asian hornet has previously found have installed traps, especially monitoring for queens in early spring.


Enhanced Sentinel Apiary Programme (ESA)



The first response to the incursion of an exotic pest into the UK would be a determined attempt at eradication. It is obvious that early detection is key to a successful outcome. Modelling of likely pest and disease spread carried out by a research team at Warwick University has indicated that an increased level and frequency of surveillance, particularly in high-risk areas, would improve the likelihood of early detection.

The exotic risk points were re-evaluated during the winter period (2015/6) using a new risk matrix and grouped into High, Medium, and Low risk categories. The regional list of exotic pest risk points on BeeBase currently has a risk rating of 1 to 9 (this range may be broadened in future development). High risk points are those with a rating of 8 or 9, Medium 4 to 7 and Low 1 to 3).

In addition to the VSA programme a new Enhanced Sentinel Apiary programme has been developed. Whereas the VSA scheme relies on voluntary beekeeper participation (currently running at about 70% compliance), the ESA programme will be under NBU control with the benefit of expert inspection of colonies by Approved Bee Inspectors three times each season.


How to be involved



If your apiaries are in England or Wales and you wish to take part in either the VSA or ESA programmes, contact your local bee inspector to discuss. Details can be found here (includes a postcode search)


Rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Gwirfoddol


Sefydlwyd y rhaglen gwenynfeydd sentinel gwirfoddol yn 2010 yng Nghymru a Lloegr fel rhan o'r ymateb i benderfyniad i roi mwy o flaenoriaeth i gadw gwyliadwriaeth ar blâu egsotig.

Mae'r cynllun gofyn i wenynwyr sy'n cymryd rhan yn wirfoddol fonitro eu nythfeydd am blâu egsotig a chyflwyno dwy sampl o grafiadau llawr/gweddillion cwch gwenyn yn ystod y tymor gweithredol gan ddefnyddio cyfarpar a deunyddiau a ddarperir gan yr Uned Wenyn Genedlaethol. Darperir trapiau chwilod bach y cwch hefyd. Caiff yr holl gyfarpar ei gyflenwi am ddim i'r gwenynwyr sy'n cymryd rhan, a chaiff y costau postio eu talu ar eu rhan hefyd.

Penderfynwyd defnyddio gwenynwyr gwirfoddol yn y rhaglen er mwyn gwella lefelau ymgysylltu gwenynwyr a chodi eu hymwybyddiaeth o blâu egsotig, a sicrhau haen ychwanegol o wyliadwriaeth.

Mae'r rhaglen wedi parhau ar yr un fformat hyd yma, fwy neu lai, ac mae gan bob rhanbarth o leiaf 15 o wenynfeydd sentinel gwirfoddol yn agos at leoliadau sy'n wynebu risg o blâu egsotig.

Prif nod y rhaglen yw canfod plâu egsotig chwilen fach y cwch a gwiddon tropilaelaps spp., sy'n hysbysadwy yn statudol. Fodd bynnag, mae rhai gwenynfeydd sentinel gwirfoddol hefyd yn monitro am gacynen Asia mewn ardaloedd risg uchel. I wneud gwaith monitro cyffredinol am gacynen Asia, caiff gwenynwyr eu hannog i beidio â defnyddio trapiau sy'n lladd trychfilod drwy eu boddi. Os gall gwenynwyr gwenynfeydd sentinel gwirfoddol ymrwymo i archwilio eu trapiau bob dydd er mwyn rhyddhau creaduriaid a ddalwyd yn anfwriadol, cânt eu hannog i fonitro am gacynen Asia fel rhan o'r rhaglen

Mae rhai o gyfranogwyr y rhaglen mewn ardaloedd lle mae cacynen Asia wedi cael ei darganfod o'r blaen (yn ne a de-ddwyrain Lloegr yn bennaf) wedi gosod trapiau, yn arbennig ar gyfer monitro am freninesau ar ddechrau'r gwanwyn.


Rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Uwch


Yr ymateb cyntaf i ymlediad pla egsotig yn y DU fyddai ymgais benderfynol i'w ddileu. Yn amlwg, mae darganfod y pla yn gynnar yn allweddol er mwyn sicrhau canlyniad llwyddiannus. Mae gwaith gan dîm ymchwil ym Mhrifysgol Warwick i fodelu ymlediad tebygol plâu a chlefydau wedi dangos y byddai cynnydd yn lefel ac amlder gwyliadwriaeth, yn enwedig mewn ardaloedd risg uchel, yn gwella'r tebygolrwydd o'u darganfod yn gynnar.

Cafodd y lleoliadau sy'n wynebu risg o blâu egsotig eu hailwerthuso yn ystod y gwanwyn (2015/6) gan ddefnyddio matrics risg newydd, a'u grwpio i gategorïau risg Uchel, risg Ganolig a risg Isel. Ar hyn o bryd, mae gan y rhestr ranbarthol o leoliadau sy'n wynebu risg o blâu egsotig ar BeeBase sgôr risg o 1 i 9 (mae'n bosibl y caiff yr ystod hon ei hehangu wrth iddi gael ei datblygu yn y dyfodol). Y lleoliadau risg Uchel yw'r rhai â sgôr o 8 neu 9, y lleoliadau risg Ganolig yw'r rhai â sgôr o 4 i 7, a'r lleoliadau risg Isel yw'r rhai â sgôr o 1 i 3.

Yn ogystal â'r rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Gwirfoddol, mae rhaglen newydd i Wenynfeydd Sentinel Uwch wedi cael ei datblygu. Tra bo'r rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Gwirfoddol yn dibynnu ar wenynwyr sy'n cymryd rhan yn wirfoddol (gyda chyfradd cydymffurfio o tua 70% ar hyn o bryd), caiff y rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Uwch ei rheoli gan yr UWG gan fanteisio ar archwiliadau arbenigol o nythfeydd gan Arolygwyr Gwenyn Cymeradwy dair gwaith y tymor.

Sut i gymryd rhan


Os yw eich gwenynfeydd yng Nghymru neu Loegr a'ch bod yn awyddus i gymryd rhan yn y rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Gwirfoddol neu'r rhaglen Gwenynfeydd Sentinel Uwch, cysylltwch â'ch arolygydd gwenyn lleol i drafod y mater. Mae'r manylion i'w gweld yma (gan gynnwys cyfleuster chwilio gan ddefnyddio cod post) >> BeeBase – Adnodd gwybodaeth am wenyna i wenynwyr (nationalbeeunit.com)